Dlaczego (większość) dzieci się nie chce uczyć? Dlatego, że wciąż je do tego zmuszamy. Kiedy dzieci stawiają opór, rodziców i nauczycieli, którzy w szkole sprawowali się bez zarzutu (jestem o tym święcie przekonana), ogarnia czarna rozpacz. Ta rozpacz, u której podstaw jest troska o dzieci, przejawia się jako złość, niezadowolenie, wręcz agresja.

Nie ma się co oszukiwać – te emocje, które wynikają z chęci zapewnienia dzieciom jak najlepszego życia, mieszkają w kategorii z napisem „Uwaga. Zły pies”. To głównie dlatego dzieci nie chcą się uczyć. Bo jak się kogoś do czegoś zmusza, to ten ktoś zawsze się sprzeciwi.

W tym momencie podnosi się las rąk i wyrywa się stwierdzenie rodzica: „Jakbym nie zmuszał syna, to nic by nie robił”, „Gdybym powiedziała, że nie muszą się uczyć, to zapewniam panią, że nikt by nawet do podręcznika nie zajrzał” – wtóruje nauczycielka.

Może faktycznie już nikt by nic nie robił? Może gdybyśmy dzieci nie zmuszali do nauki, to przestałyby interesować się czymkolwiek? Może przestałyby mówić? A może nawet myśleć?

A może gdyby mogły uczyć się z własnej woli, to sprawiłoby to im przyjemność? Może nie wszystkiego i nie w jakości encyklopedycznej ale w objętości i detalach, które zastymulowałyby ciekawość, chęć, a może nawet dociekliwość. W jednym akapicie pojawiły się słowa uczenie się, przyjemność i myślenie. Najwyraźniej wywrotowa hipoteza.

Dzieci z natury są ogromnie ciekawe wszystkiego – każdy rodzic pamięta niekończące się łańcuszki pytań przedszkolaka. W swojej ciekawości są dociekliwe, ale też czasem leniwe, czasem chętne i uporządkowane, czasem mają mętlik w głowach, czasem czymś się interesują, a potem już zupełnie nie. Zupełnie tak jak my. Dorośli. Ci sami, których życiowy sukces, poziom szczęścia, poziom stresu, brak wolnego czasu, liczba dzieci, jakość relacji z partnerem są skutkiem szkolnych wyników. To najbardziej ironiczne zdanie tego tekstu.

To dlaczego ta ciekawość zanika z czasem? Ona sama nie zanika. Szkoła jej w tym pomaga. A to między innymi dlatego, że kiedy dzieci do niej idą, są stale oceniane. Z czasem oceny zaczynają być bardzo poważnie traktowane przez rodziców i tym samym przez dzieci. Każdy rodzic troszczący się o przyszłość dziecka przejmuje się ocenami. Z czasem ocena postępów w nauce zaczyna zlewać się z oceną osoby. Więc słabe oceny to słaby syn lub córka. Wystarczy to raz powiedzieć dziecku, a zapamięta na życie.

A dlaczego oceny są takie złe? A dlatego, że przenoszą ciężar chęci poznawczej z motywacji wewnętrznej na zewnętrzną. A skutkiem jest następujący ciąg myślowy: „Jak się nauczę to dostanę dobrą ocenę, jak się nie nauczę – złą. Nauczę się więc, aby nie dostać złej oceny”. W miejsce złej oceny można wstawić: zadowolę mamusię, ucieszę nauczycielkę. Myślenie: „Nauczę się, bo chcę” przestaje z czasem obowiązywać. Zresztą kto miałby na nie czas po odrobieniu wszystkich prac domowych?

A do tego dzieci są cały czas zmęczone. Czasem słyszę: „Szkoła to jego jedyny obowiązek”. „Ona ma tylko się uczyć, nic więcej”. Uwierzcie mi Państwo, bycie uczniem jest co najmniej tak obciążające jak bycie pracownikiem w korporacji.

I przecież wcale nie chodzi o to, żeby dzieci nie uczyły się wcale. Chodzi o to, by miały czas i przestrzeń do zajmowania się również tym, co sprawia im przyjemność. I jeszcze o to, by częściej słyszały pytanie „Jak się czujesz?” niż „Czy praca domowa zrobiona?”.

A jak tam Twoje poczucie szczęścia, drogi Czytelniku? Czy szkolne wyniki przełożyły się na poziom Twojego życiowego sukcesu? Czy jeśli byłeś pilny, jesteś teraz bardzo szczęśliwy? Mam nadzieję, że tak. A jeśli nie odrabiałeś prac domowych z zapałem, to czy znaczy to, że masz słabe życie?

Jak tu skończyć, żeby zgrabnie przerzucić ten wątek do kolejnego wpisu? Chyba wymknę się po angielsku.